نفتن ها

نفتن ها :

نفتن ها مخصوصاسیکلوهگزان مانند پارافین ها به مقدار زیاد در مواد خام نفتی یافت می شود و معمولابطریق ساده ای می توان آنها را در اثر فراکسیونه نمودن بدست آورد .

هنگام عمل تقطیر موادخام ، برشی که در 65 الی 85 درجه سانتی گراد تقطیر می گردد ، شامل 20 درصد سیکلوهگزان است و همانطور که می دانیم این جسم یک ترکیب نفتنی است و بیشتر ازهیدروکربورهای نفتنی دیگر مورد تقاضا قرار می گیرد . این برش همان طور که در جدولزیر نشان می دهد محتوی 36 درصد از میتل سیکلو پنتان است که از ایزومریزاسیون جسماخیر بطور ساده ای ( در فاز مایع با کاتالیزور کلرور آلومینیوم ) می توان سیکلوهگزان تهیه نمود .

نسبت درصد حجمی فراکسیونی که بین C 85 – 65 تقطیر می گردد.

بنابراین قبل از هرچیز جهت بالا بردن مقدار سیکلو هگزان ( تا 50 درصد ) در صنعت باید عملایزومریزاسیوان را بر روی این برش انجام داد و سپس بطریق زیر سیکلو هگزان را ازمخلوط هیدروکربورها جدا نمود .

ابتدا مخلوط را بایدتحت اثر انیدرید سولفوروی مایع قرار داد تا بنزن در آن حل گردیده ، از محیط عملخارج شود . سپس هگزان نرمال را بوسیله تقطیر از مخلوط باقیمانده جدا نمود .

علیرغم وجود این منبعطبیعی ، در برخی از کارخانجات سیکلوهگزان را از هیدروژن دهی بنزن بدست می آورند وظاهرا چنین به نظر می رسد که این روش ناصحیح است زیرا سیکلو هگزان ماده طبیعیاشباع شده ای است که در اثر هیدروژن گیری از آن می توان بنزن تهیه نمود . اما بایدتوجه داشت که این روش های غیر عادی به علت ( مقدم و موخر بودن ) وضع جغرافیایی یابه سبب تصادف های مخصوصی انجام می گیرد مثلا در مورد فوق چون سیکلو هگزان مستقیمامی تواند در سنتز نایلون 6 – 6 و پرلون مورد استفاده قرار گیرد و سطح تولید مواداخیر روز بروز نیز در حال تزاید است لذا با توجه به مصرف زیاد سیکلو هگزان ،کارخانجات تهیه بنزن به ناچار به اندازه فوق ظرفیتشان از این جسم تولید می نماید .بنابراین با توجه به اهمیت موضوع ، این روش کاملا منطقی است زیرا از هیدروژن دهیبنزن با راندمان ایده آل ( 100 درصد ) می توان سیکلو هگزان بدست آورد .

یکی دیگر از روش هایتهیه هیدروکربورهای نفتنی ، واکنش های سیکلوادیش ترکیبات غیر اشباع خطی و سپسهیدروژناسیون محصول حلقوی غیر اشباع می باشد که در زیر چند نمونه از این واکنش هااشاره می شود .

- واکنش سیکلوادیشن [2+4 ] ( واکنش دیلز – الدر ) دی ان های مزدوج و مونواولفین ها تولید ترکیبات حلقوی6 عضوی اشباع می کنند که حد وسط آن سیکلو هگزان می باشد برای مثال از واکنش 1 و 3بوتادی ان و اتیلن سیکلو هگزان تهیه می شود .

- واکنش سیکلو آدیشن [4 + 4 ] کاتالیستی دو مولکول 1 و 3 – بوتادی ان تولید سیکلو اکتان می نماید کهترکیب حد وسط آن 1 و 5 – سیکلو اکتادی ان است .

- واکنش سیکلوتریمریزاسیون [ 4 + 4 + 4 ] کاتالیستی سه مولکول 1 و 3 – بوتا دی ان که پیش ازهیدروژناسیون تولید سیکلو دودکان می کند و ترکیب حد وسط آن 1 و 5 و 9 – سیکلودودکاتری ان است .

منبع : کتاب پتروشیمی

تالیف : دکتر مرتضیخسروی

HADI KASAEI